شروق ایمان

 

 

 

 نوشته: کالاد زی

برگردان :جلال فرهیخته-۱۳۸۵

 داستان عشق وامق و عذرا یکی از موضوعات شایع در ادبیات قرون وسطایی فارسی –تاجیکی و ترکی بوده که در آن حدود سی اثر ثبت و به این موضوع اختصاص یافته است . نویسنده گان ادبیات کلاسیک فارسی زبان همواره به نام های وامق و عذرا به مثابه نماد های شاعرانه جفت عاشق مراجعه میکنند.تصادفی نیست که یو .ان .مار از ایشان در میان پنج جفت متعارف عاشق در جنب ویس و رامین ,یوسف و زلیحا, خسرو و شیرین و لیلی و مجنون نام برده است. ولی با امتیاز از اسامی متدکره که محتوای معین نمادین را که به سوژه کم و بیش ثابت عشق آنان بر می گردد,تداعی می کنند ,وامق و عذرا فاقد یک چین محتوایی است .این تصاویر بیش از حد انتزاعی هستند,ولی هر گاه شماری از نویسنده گان را تصورات مشخصی در باره آنها می باشد , آنها (تصورات) هم تیپ نیستند. برای نظامی گنجوی ,وامق که بنابر عشق به عذرا در کوه ها و دشت ها سرگردان است,پروتو تیپ مجنون است. بنابر تلقی شماری از شاعران دیگر (ظهیر فاریابی ,سعدی) تصویر وامق با او (مجنون) انطباق دارد,ولی نگارنده تاریخ جهانگشا او را عاشق پیروزی دانسته است که به وصال عذرا دست یافته است.

ادامه مطلب

 

مقدمه

شعر بازتاب شخصیت معنوی و ادبی گویندهء آن و انعکاس الهامات علوی شاعراست و درآن همهء عناصر ترکیب کننده از بینش،  خودشناسی،  دیگرشناسی،  خویشتنداری،  خودآگاهی،  آفرینندگی،  جهانبینی،  پایداری،  جهان شناسی و از همه برتر درون بینی و دل آگاهی چه از راه اندیشه و چه از راه   تخیل بارور و نمودار می گردد و آنچه به شعر جاودانگی می بخشد روح یا "روان شعری"است و والاترین ویژه گی وعظمت و لطافت شعر،  روحی است که درآن دمیده می شود. مثنوی معنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی یکی ازاعاظم شاهکارهای ادب عرفانی جهان است  که ویژه گی های برشمرده شده به شعررا در خود به طور کامل دارد. شماری از پژوهندگان عر صهء ادبیات آن را درعداد ده  کتاب بزرگ علوم انسانی جهان وگروهی یکی ا ز چهار  شاهکار ادبی در ادبیات پارسی دری محسوب داشته اند.                                                                

در مورد شخصیت روحانی و علمی و ادبی مولانا و اثر مشهور و جاودانی او–مثنوی معنوی آراء و نظریات گوناگونی ابراز کرده اند که احصاء همه ء آنها خود مستلزم تألیف کتابی قطور خواهد بود ولی می توان به اتیان معدودی ازاین آراء برسم مشت نمونهء خروار بسنده کرد.سید حسین نصر پژوهشگر عرصه ء فلسفه وعرفان  در مقدمه ء "عقل از دیدگاه مولانا" نوشته ء پری ریاحي  مولانا جلال الدین محمد بلخی را عارفی بی بدیل و حکیمی در بالاترین سطح دانسته  و مثنوی اورا " دریای عرفان" خوانده است".

فرانکلین دین لویس مؤلف کتاب "مولانا دیروزتا امروز،  شرق تا غرب" سرایندهء  مثنوی،  مولانا جلال الدین محمد را "بزرگترین شاعر بنی آدم" و یکی از بزرگ آموزگاران روحانی دنیا نامیده است. )49:8)

مولانا را بنابر داشتن طبع فورانی از شمار شعرای فیضانی دانسته اند و با آنکه سنایی وعطار از بنیانگذاران ادب عرفانی  دری هستند،  اما بقول اسلامی ندوشن ،  ادبیات فارسی چاشنی عرفانی خود را بیشترمدیون مولوی است و حتی اوست که موجب شهرت آن پیش کسوتان  درین عرصه می باشد^.                                                                                                    

مثنوی معنوی محصول روح متلاطم و طوفانی و فوران ذهن وقاد و خارق العادهء مولانا است که هنوز درخرد سالی امارات و علامات  غلیان روحی آینده در او نمودار بود و عطار از رهبری  انقلاب عرفانی توسط  او خبر داده و به پدرش گفته بود،  زود باشد که این پسرتوآتش درسوختگان عالم بزند.   
ادامه مطلب

از  عصر  اتم  به من نگویید    سخن

                                      وز  حق بشر   سخن  نگویید  به  من

از انسان  گر   وجود  دارد    گویید

                                       من خود  که  ندیده  ام  بجز  اهریمن

طاعت که به  چشم  بنده  نوری  ندهد

                                            بر دل تپش  و  نشاط  و شوری ندهد

بار ی است گران  بدوش  عابد  کو  را

                                           افسرده  کند  ولی  سروری     ندهد

این سوگ نه‌ این  قیامت اندوه  است                دردی است که حجم آن هزاران کوه است

ژرفای عزای ماست  اقیانوسی‌‌‌                 تاریک و گشن چو جنگلی  انبوه    است

جمعی که سه وقت شهد و قیماق زنند

                                           شش وقت دگر شیره آفاق زنند

از پشت سیاه شیشه موتر لوکس

                                          لاف از  ورع و صفا  و میثاق زنند

 

 

در نتیجهء دراز مدت  گفتار انسانی زبان ها و لهجه های گوناگون شکل می گیرند.انقسام زبان ها (لهجه ها) و هم پیوندی زبان ها و لهجه ها-دو فرایند اساسی انکشاف زبان است.این فرایند ها به وسیلهء دانشواژه های ویژه یی مشخص می شوند:

        1. به وسیلهء تفکیک(انحراف،اختلاف)،

     2. به وسیلهء همگرایی(اتحاد،اجتماع).

این فرایند ها در تقابل با یکدیگر قرار دارند. در صورت تفکـــــیک،توزیع ارضی و اجتماعی گویند ه گان صورت می گیرد(تقسیم بندی گوینده گان بر پایهء سرزمین و جامـــعه) که در نتیجهء آن زبان های خویشاوند و لهــــــجه ها

پدید می آیند. بر عکس،همگرایی آنگونه فرایند تاریخی است که در جریان آن،ادغام(یک پارچه گی)زبان هـــا و لهجه ها صورت می گیرد.تفکیک بر شمار زبان ها می افزاید،همگرایی از آن می کاهد.تفکیک و همگرایی –فرایند های اجتماعی زبانی هستند؛ بنا بر اینکه اختلاف و هم پیوندی ها زبان ها علت اقتصادی-نظامی،سیاسی،فرهنگی وعلمی دارد.                                                                                                 

متن   هنری بمثابهء موضوع تحلیل  روانشناسیک

 

از آنجایی که متن ها از همان آغاز ایجاد خط ، نقش قابل ملاحظه یی را در جامعهء انسانی ایفا می کنند ، پژوهشگران عرصه های گوناگون به آنها ابراز علاقه مندی می نمایند . در دهه های اخیر متن ها در دوجنبهء آتی نیز مورد عنایت داشنمندان قرار داشته اند : یکی به مثابهء بازتاب وبیان برخی از مواصفات موجدان متن ، وهمزمان به مثابهء سرچشمهء اطلاع ارزنده دربارهء آنانی که متن را تلفی می نمایند ( ملحوظ داشتن شنوندگان بویژه در ایجاد متن های سیاسی وتبلیغاتی مهم است ). در را بطه با آثار هنری ، قرار معلوم باید با تپلوف . ب.م موافق بود که نوشته است : " ادبیات هنری محتوی ذخایر پایان ناپذیر مصالحی است که روان شناسی معاصر از آنها گزیری ندارد " ( تپلوف ص 306 ) . در این عنوان ، تلاش می کنیم مصالحی را که ادبیات هنری بر آن اشتمال دارد ، بررسی نماییم .

متن هنری بمثابهء موضوع پژوهش

معمولا ا زاثر هنری بمثابهء متنی که وسایل زبانی را در کار کرد زیبایی شناسیک آن با اهداف انتقال در ونمایه احساسی و اجتماعی معنی دار بکار می گیرد ، تعریف می کنند ؛ انگاشته می شود که متن نه تنها بازتاب واقعیت عینی است ، بلکه بیانگر نسبت انسان با جهان به کمک وسایل زبانی طبیعی نیز می باشد ( ستیپانف گ . و . 1974 ) . م . م باختین در این مورد نوشته بود : " دنیای اثر هنری ، دنیای سازمان یافته ، مرتب وکامل در حول این انسان ( مؤلف – و.ب. ) به مثابهء محیط ارزشمند اومی باشد " ( باختین ، 1979 ، ص 162 ) .

       بنابراین که سخن بر سرنسبت واحساسها است ، این ، که پژوهش ها در چار چوب روانشناسی صورت می گیرند، اعجاب انگیز نخواهد بود . ولی هنگامی که سخن از آفرینش در میان باشد ، این دیگر طبق معمول عرصهء روانشناسی هنری می باشد . اما نیرو ( پوتانسیال ) و در ونمایهء اثر هنری بمراتب بیشتر است . بعضا ، در متن هنری اطلاعاتی موجود است که در زمینهء تحلیل روانشناسیک شخصیت دارای ارزش استثنایی می باشد .

      در رابطه با این که تنها رفتار جمعی وچند پهلو که شاخه های علمی زیادی را متحد می سازد قادر به ارائهء تصوری یک پارچه از پدیدهء پیچیده وچند پهلویی چون متن هنری می باشد ، باید با اظهارات بسیاری از پژوهشگران همنواشد . یاد آوری می کنم که از این پس ، دانشواژهء "متن هنری " به مثابهء [ دانشواژه یی ] که بامفکره های ادبشناسی وزیباشناسی کمتر مرتبط است تا با دانشواژهء " اثر هنری " ، بکار خواهد رفت .

ادامه مطلب

اندیشه های هستی-شناخت شناسیک ناصر خسرو بلخی از آثار تحقیقی ای است که اخیرا از روسی به زبان دری توسط جلال فرهیخته برگردانده شده است.درونمایه کتاب بیانگر پژوهش گسترده در زمینه شناخت اندیشه های این دانشمند،شاعر و اندیشمند والا مقام است.

هجر  تو بدل  نهــــــــــاد  غم بر سر غم                           از دیده ء  ما سرشک  خون شد یم یم

اندوه تو در قلوب ما جــــــــــاوید  است                             زخم دل ما  نمی پذیرد  مــــــــر هـــــم